Strona turystyczna przewodników sandomierskich i świętokrzyskich

Strona główna


herb Sandomierza

Sandomierz
- zabytki

 herb zakonu duchaków
Opis zakonu duchaków

Plan średniowiecznego
miasta

 


Kościół św. Ducha


Album zdjęć >>

Msze w sandomierskich kościołach 


Strona główna  > Sandomierz >
zabytki


Zabytki Sandomierza

Kościół  św. Ducha

W północnej części Starego Miasta zawartą pomiędzy
ulicami Opatowską - Sokolnickiego i Mickiewicza - Szpitalną
znajduje się zabytkowy kompleks kościoła, klasztoru 
i szpitala św. Ducha. Front zespołu stanowi wschodnią
pierzeję ul.Opatowskiej z  fasadą kościoła św. Ducha
pomiędzy dwoma pawilonami dawnego klasztoru i szpitala.
Od północy zespół przylega do pozostałości średniowie-
cznych murów miejskich. 
W 1303 r. kasztelan krakowski
Żegota herbu "Topór" (pierwszy historycznie
potwierdzony przedstawiciel znakomitego rodu
Toporczyków) ufundował w Sandomierzu kościół 
i klasztor dla zgromadzenia kanoników regularnych 
de Saxia, zwanych Duchakami. 

Fot.: Dorota Sulicka (2002)  


Ich zadaniem było prowadzenie szpitala i przytułku dla najuboższej części społeczności
miejskiej.


Na początku wzniesiono, poza ówczesnym miastem, (jego obwałowaniami) drewniane
zabudowania; kościół, dom zakonny i przytułek dla ubogich, które spłonęły w czasie najazdu
Litwinów w 1349 r.
Przeprowadzone po tym najeździe nowe rozplanowanie miasta
włączyło posesję Duchaków w jego obręb.
W II ćw. XIV w. wzniesiono murowany kościół 
św. Ducha i stopniowo, zapewne dopiero w XV w. murowany parterowy budynek klasztorny po
południowej stronie kościoła. Pozostała zabudowa zespołu była jeszcze bardzo długo drewniana.
Stanowiły ją budynki szpitala, przytułku dla ubogich, ochronki dla podrzutków i oczywiście
wszystkie konieczne budynki gospodarcze. Dopiero w II poł. XVIII w. nadbudowano piętro nad
klasztorem i wzniesiono murowany budynek po stronie północnej kościoła, domurowany do
Bramy Opatowskiej dopiero w XIX w. Jeszcze później w ciągu XIX w. już po kasacie klasztoru
rozbudowano skrzydło po stronie południowej jako murowane i dobudowano skrzydło wzdłuż 
ul. Szpitalnej. 
Kościół i klasztor św. Ducha był w rękach Duchaków do 1784 r., a ostatni
zakonnik ks. Janowski zmarł "z niedostatku" w 1814 r
. W 1819 r szpital, kościół i dzieło
opieki powierzono zgromadzeniu Sióstr Miłosierdzia zw. Szarytkami które 8 grudnia 1819 r.
przybyły do Sandomierza.

Fot.: Waldemar Ciamaga - Sandomierz. Kościół św. Ducha - widok od strony dziedzińca (2005)

Kościół św. Ducha jest rzadko odwiedzany przez turystów,  a zasługuje również na
uwagę.
Kościół jest jednonawowy z wydłużonym, trójprzęsłowym prezbiterium. Od południa 
do nawy przylega kaplica Pana Jezusa,  a do prezbiterium zakrystia dobudowana w tym 
miejscu dopiero w pocz. XIX w.Po stronie północnej  jest pierwotna zakrystia  i gotycka 
okrągła klatka schodowa łącząca niegdyś kościół i piętro klasztoru lub kaplicy. Wnętrze 
kościoła nakryte jest sklepieniami kolebkowymi z XVIII w.
 
Pierwotnie nawa kościoła
sklepiona była systemem żebrowego sklepienia  trójdzielnego wspartego na filarze
stojącym po środku nawy
Ten system konstrukcyjno-przestrzenny włącza kościół 
św. Ducha w krąg architektury kościołów pseudodwunawowych.  

Fot.: Waldemar Ciamaga - Sandomierz. Kościół św. Ducha - widok od strony dziedzińca. Prezbiterium (2005)

Z zewnątrz, od strony dziedzińca zwracają uwagę szlachetne proporcje bryły kościoła i
częściowo zachowana kamieniarka gotyckich okien i gzymsów, oraz relikt gotyckiej klatki
schodowej.
Fasada zachodnia kościoła jest klasycystyczna z  1829 r. 

Wystrój wnętrza jest późnobarokowy, zwraca uwagę malowana iluzjonistycznie kwadratura
ściany ołtarzowej wykonana jak się przypuszcza ok. 1770 r przez Walentego Michnowskiego.
Ponad tabernakulum w otwartej arkadzie obraz Zesłanie Ducha Świętego wg tradycji pochodzący
z kaplicy zamkowej. Całość wieńczy iluzjonistycznie malowane przedstawienie adoracji krzyża
duchackiego przez aniołów.

W nawie przy ścianie tęczowej stoją dwa architektoniczne ołtarze z ok. poł. XVIII w.
ambona - rokokowa z 3 / 4 ćw. XVIII w. wiązana z warsztatem Polejowskiego. 
Chór
muzyczny wzniesiony wg projektu ks. Józefa Karsznickiego w II poł. XVIII w., esowo wygięty
wsparty jest na filarach. . W nawie na ścianie północnej dwa obrazy; mniejszy św. Hieronima
malowany przez sandomierskiego malarza Walentego Michnowskiego ok. poł. XVIII w pochodzi
z rozebranego w XIX w. drewnianego kościoła św. Hieronima, drugi ogromnych rozmiarów
przedstawia Matkę Bożą Niepokalanie Poczętą i pochodzi z końca XVIII w.

Kaplica Pana Jezusa, po południowej stronie nawy,  jest ośrodkiem kultu Jezusa
Miłosiernego w cudownej figurze umieszczonej w ołtarzu kaplicy.
  Ołtarz jest
późnobarokowy z II poł. XVIII w. Trzykondygnacjowy o rozbudowanym cokole, esowymi
kolumnami z gierowanym belkowaniem ujmuje wnękę, w której znajduje się figura Pana Jezusa
Miłosiernego z XV/XVI w. Ołtarz wieńczy gloria promienista w owalnej bogato rzeźbionej ramie.
Na gzymsie i piedestałach stoją anioły trzymające symbole Męki Pańskiej. Na bogatym,
płaskorzeźbionym i złoconym antepedium przedstawiono scenę adoracji figury Pana Jezusa
Miłosiernego przez klęczące postacie zapewne fundatorów. Wnętrze kaplicy zdobi polichromia
wykonana w II poł. XVIII w. po pożarze 1757 r., jak się ostatnio przypuszcza przez malarza
sandomierskiego Walentego Michnowskiego. 



Kościół rektoralny pod wezwaniem Ducha Świętego (Parafia pw. Narodzenia NMP w Sandomierzu) 
na stronie Diecezji Sandomierskiej >>

 

 strona główna I  napisz do nas